Ο «Βράχος της Γένεσης»: Το λευκό πέτρωμα του Apollo 15 που άνοιξε παράθυρο στην αρχέγονη Σελήνη

Ένα μικρό, ασυνήθιστα λευκό κομμάτι πετρώματος που εντόπισαν οι αστροναύτες της αποστολής Apollo 15 στη Σελήνη το 1971 εξελίχθηκε σε ένα από τα πιο διάσημα δείγματα που μεταφέρθηκαν ποτέ στη Γη. Ο λεγόμενος «Βράχος της Γένεσης» (Genesis Rock), ηλικίας περίπου 4 δισεκατομμυρίων ετών, έδωσε στους επιστήμονες πολύτιμες πληροφορίες για τον σχηματισμό του αρχαίου σεληνιακού φλοιού.

Η ανακάλυψη έγινε την 1η Αυγούστου 1971, όταν οι Ντέιβιντ Σκοτ και Τζέιμς Ίργουιν εξερευνούσαν την περιοχή Hadley–Apennine. Η αποστολή Apollo 15 είχε έντονο επιστημονικό χαρακτήρα και οι δύο αστροναύτες είχαν εκπαιδευτεί ειδικά ώστε να αναγνωρίζουν διαφορετικούς τύπους πετρωμάτων και γεωλογικούς σχηματισμούς.

Κοντά στον κρατήρα Spur, στην πλαγιά του Hadley Delta, παρατήρησαν ένα μικρό λευκό θραύσμα που ξεχώριζε έντονα πάνω στο σκοτεινότερο σεληνιακό έδαφος. Η χονδρόκοκκη, φωτεινή εμφάνισή του παρέπεμπε σε ανορθοσίτη, πέτρωμα πλούσιο σε πλαγιόκλαστο (ορυκτό που συναντάται συχνά σε αυτόν τον τύπο πετρώματος). Ο Σκοτ αντέδρασε με ενθουσιασμό, καθώς οι αστροναύτες πίστεψαν ότι είχαν βρει ακριβώς το είδος αρχαίου υλικού που οι επιστήμονες ήλπιζαν να εντοπίσουν. Ακολουθεί το βίντεο της ανακάλυψης:

Το δείγμα έλαβε τον επίσημο αριθμό 15415 και, σύμφωνα με τη NASA, αποτελεί ανορθοσίτη σχεδόν εξ ολοκλήρου αποτελούμενο από χονδρόκοκκο πλαγιόκλαστο. Η θέση όπου βρέθηκε είχε επίσης ιδιαίτερο επιστημονικό ενδιαφέρον: οι προσκρούσεις που δημιουργούν κρατήρες μπορούν να φέρουν στην επιφάνεια πετρώματα από βαθύτερα στρώματα του φλοιού, τα οποία διαφορετικά θα παρέμεναν θαμμένα.

Τι αποκάλυψε για τον σεληνιακό φλοιό

Η σημασία του «Βράχου της Γένεσης» δεν περιορίζεται στην ηλικία του. Η σύστασή του ενίσχυσε τη θεωρία σύμφωνα με την οποία η νεαρή Σελήνη καλυπτόταν κάποτε από έναν παγκόσμιο ωκεανό μάγματος. Καθώς το λιωμένο υλικό ψυχόταν, ελαφρύτεροι κρύσταλλοι πλαγιόκλαστου ανέβαιναν προς την επιφάνεια και συσσωρεύονταν, σχηματίζοντας έναν ελαφρύτερο φλοιό πάνω από πυκνότερα υλικά.

Η χρονολόγηση του δείγματος, πάντως, αποδείχθηκε δύσκολη. Οι αναλύσεις τοποθέτησαν την ηλικία του περίπου στα 4 δισεκατομμύρια χρόνια, πολύ κοντά στα πρώτα στάδια της ιστορίας της Σελήνης, η οποία σχηματίστηκε πριν από περίπου 4,5 δισεκατομμύρια χρόνια. Μεταγενέστερες έρευνες, ωστόσο, έδειξαν ότι η ηλικία που μετρήθηκε μπορεί να αντιστοιχεί σε μεταγενέστερο γεωλογικό γεγονός και όχι απαραίτητα στον αρχικό σχηματισμό του πετρώματος.

Αυτός είναι και ο λόγος που οι επιστήμονες έγιναν σταδιακά πιο επιφυλακτικοί απέναντι στην αρχική ιδέα ότι επρόκειτο για ένα κομμάτι του αρχαιότερου σεληνιακού φλοιού. Η NASA επισημαίνει ότι, αν και το δείγμα είναι εξαιρετικά παλιό, δεν θεωρείται κατ’ ανάγκην το αρχαιότερο σεληνιακό πέτρωμα που επέστρεψαν στη Γη οι αποστολές Apollo.

19 ώρες εξερεύνησης

Το Apollo 15 ήταν η πρώτη από τις τρεις προηγμένες «αποστολές J» της NASA, σχεδιασμένες ώστε οι αστροναύτες να παραμένουν περισσότερο χρόνο στη σεληνιακή επιφάνεια και να εξερευνούν μεγαλύτερες αποστάσεις με το όχημα Lunar Roving Vehicle. Οι Σκοτ και Ίργουιν πέρασαν συνολικά σχεδόν 19 ώρες πραγματοποιώντας εξερευνήσεις και διένυσαν πάνω από 28 χιλιόμετρα με το σεληνιακό όχημα.

Περισσότερο από μισό αιώνα αργότερα, το δείγμα 15415 συνεχίζει να βοηθά τους επιστήμονες να συνθέσουν την ιστορία της βίαιης γέννησης της Σελήνης και του σχηματισμού του αρχαίου φλοιού της πριν από δισεκατομμύρια χρόνια.